Vol 19, Nr 3 (2003)

De nevelstad

Nog niet eens zo lang geleden was het begrip 'stad' duidelijk aan een punt gebonden. Een stad had een duidelijk centrum en een stadsrand, alles voorbij deze rand heette het platteland. Langzamerhand is deze driedeling echter aan het verwateren. Grote delen van NoordwestEuropa, van de Randstad en de Vlaamse Ruit in de lage landen tot de Veneto in Noord-Italië en het Ruhrgebied in Duitsland, geven op satellietfoto's hetzelfde beeld.

Uitgestrekte gebieden lijken egaal beneveld met almaar uitdijende bebouwing. Dit 'stedelijk veld' wordt in Vlaanderen aangeduid met 'nevelstad', een term die aangeeft dat het gaat om een fenomeen 'voorbij suburbanisatie'. Onder invloed van een bijna grenzeloze (auto)mobiliteit heeft het patroon van suburbanisatie in cirkels rond de stad plaatsgemaakt voor een stad die, als in een nevel, overal aanwezig is, terwijl vrijwel nergens sprake is van een echt centrum. Zowel in de oude stadsharten als in boerenschuren zijn tegenwoordig stedelijke voorzieningen te vinden. Is deze conditie nog wel te vatten in een Christalleriaans denkkader?

In dit nummer gaan we na hoe de 'nevelstedelijke' realiteit
kan worden gevat in sociaal-ruimtelijke termen. In Vlaanderen gaat de gespreide verstedelijking terug op een jarenlange historische ontwikkeling en de regio lijkt dan ook archetypisch voor het fenomeen. Terwijl de term in Nederland nog een onbekend begrip is, zijn Vlaamse onderzoekers intensief op zoek naar methoden om de sociaal-ruimtelijke patronen van de nevelstad te beschrijven en te verklaren. Nevelstad blijft hierbij echter vooral een beschrijvende metafoor, terwijl het normatieve element (hoe moet er met deze conditie worden omgegaan?) zelden wordt behandeld. AGORA wil daarom ook graag de gelegenheid te baat nemen om kritische stemmen op te nemen die een blik werpen op nieuwe ruimtelijke ongelijkheden die door de nevelstad worden opgeroepen.

Vanuit deze normatieve invalshoek stellen we ons ook de
vraag in welke mate de nevelstad leerzaam kan zijn voor Nederlandse ruimtelijke planners. Leeft men ook in Nederland, ondanks jaren van 'compactestadbeleid', stilaan in een nevelstad? En moet dat strenge, sturende beleid niet worden verruild voor meer vrijheid, nu we zien dat ook in de nevelstad best te leven valt? Willen we het 'wilde wonen'? Of moet men, zoals in Vlaanderen nu wordt gepoogd met het Ruimtelijk Structuurplan, de compacte stad toch als ideaal vooropstellen om maar zoveel mogelijk tegen de stroom in te roeien? Zowel in Vlaanderen als in Nederland blijken hierover sterk verschillende meningen te leven. Met dit nummer hopen we een verhelderende Vlaams-Nederlandse discussie op gang te brengen rond een fenomeen dat in beide landen volop in de belangstelling staat. In het eerste artikel wordt het debat ingeleid, waarbij het concept nevelstad wordt afgebakend en tegelijk de rode draad wordt aangegeven van de rest van het nummer.

Inhoudsopgave

Redactioneel

Redactioneel
 
PDF
p. 2

Thema

De argeloze transformatie naar een diffuse stad: Vlaanderen als nevelstad
Michiel Dehaene, Maarten Loopmans
PDF
pp. 4-6
Zoeken naar orde in de bijna perfecte periferie
Oswald Devisch
PDF
pp. 7-9
Christaller beneveld
Pieter Saey, Nathalie Van Nuffel
PDF
pp. 10-12
Parkeren op het dorpsplein: Nieuwe stedelijke referentiepunten in een (post)suburbaan landschap
Stefan Devoldere
PDF
pp. 13-15
Ruimtelijke patronen van de Vlaamse nevelstad: Landbouwersfamilies in het Waasland
Kristof Boonen, Roeland Smits
PDF
pp. 16-18
Zonder auto is de nevelstad onleefbaar
Marie Bourgeois, Henk Meert
PDF
pp. 19-22
Netwerken van fietsroutes versterken de nevelstad
Gunter Gonnissen
PDF
pp. 22-24
Onbegrensde deconcentratie: De mythe van het stedelijk veld
Marco Bontje
PDF
pp. 24-27
Compacte verstedelijking het raam uit? Wetenschappers over de nevelstad in Nederland en Vlaanderen
Jasper Haenen, Jantien van der Vet
PDF
pp. 28-31

Varia

'We have to be extra special': Gendergedifferentieerde ervaringen op de werkplaats van de filmindustrie in Hollywood
Iris van Duinen, Bettina van Hoven
PDF
pp. 33-35
Leap frogs en dragon heads: Stad en moderniteit in Zuid-China
Leeke Reinders
PDF
pp. 37-40
Agoranomi
Casper Stelling, Edwin van der Schoot
PDF
p. 42

Recensie

Annemieke Karrenbelt - Onderzoek naar de denkbeelden, visies en ideeën van organisaties ten aanzien van veranderingen in de landbouw in de Achterhoek: Sociaal ruimtelijke analyse
Edwin van der Schoot
PDF
p. 41